آموزش تنظیم شانژمان 1

در ادامه بحث لوازم و قطعات دوچرخه به آموزش تنطیم شانژمان میپردازیم . شانژمان وظیفه کنترل و هدایت زنجیر را بر روی خودروها به عهده دارد. حتما متوجه شده اید که با فشردن سردنده (که بر روی فرمان نصب است)، دنده های دوچرخه عوض می شوند تا بتوانید سرعت های مختلف را تجربه کنید، اما با فشردن سر دنده چه اتفاقی برای شانژمان و زنجیر میوفتد؟
سر دنده (Shifter) به یک کابل متصل است که این کابل در ادامه مسیر خود، به شانژمان وصل می شود و در واقع راه ارتباطی سردنده و شانژمان است. بنابراین هر دستوری که بر روی سردنده اجرا می کنید، توسط کابل به شانژمان منتقل می شود. در شانژمان یک بازوی متحرک وجود دارد، هر یک از طرفین این بازو به چرخ دنده کوچکی متصل شده است. وقتی سر دنده را فشار می دهید، کابل کشیده شده و بازوی متحرک را به حرکت در میاورد. در این لحظه چرخ دنده های کوچک وارد عمل می شوند. چرخ دنده بالایی زنجیر را روی خودروی مورد نظر قرار می دهد و چرخ دنده پایینی نیز مسئول کنترل طول زنجیر است، تا زنجیر از جای خود خارج نشود. به این صورت است که با فشردن سر دنده، زنجیر بر روی خودروهای محتلف جا به جا شده و سرعت های مختلفی برای دوچرخه سوار فراهم می شود.
آشنایی با اجزای شانژمان
همانطور که اشاره شد، شانژمان زنجیر را بر روی خودروهای مختلف جا به جا می کند. در ساختار شانژمان دو چرخ دنده کوچک قرار دارند. چرخ دنده بالایی که چرخ دنده راهنما (Guide Pulley) نامیده می شود، مسئول بلند کردن زنجیر از خودروی فعلی و انتقال آن به خودروی بعدی است. اگر شانژمان به خوبی تنظیم شده باشد، چرخ دنده راهنما باید دقیقا زیر خودروی مورد نظر قرار بگیرد. چرخ دنده پایینی نیز طول زنجیر را کنترل می کند. کنترل حرکت شانژمان و چرخ دنده بالایی توسط تغییرات کشش کابل صورت می پذیرد. کشیده شدن کابل موجب حرکت شانژمان در یک مسیر شده و نگهدارنده کابل سفت می شود؛ شل شدن کابل نیز منجر به حرکت شانژمان در جهت مخالف می شود. کشش کابل توسط وسیله ای به نام بارل (Barrel) کنترل می شود.
صدای ناشی از تغییر دنده (Shifting) امری طبیعیست، اما ممکن است تغییر دنده با صداهایی بلند و گوش خراش همراه باشد که تشخیص دادن آن از صدای معمولی زنجیر به راحتی امکان پذیر است. عواملی نظیر نوع زنجیر یا خودرو، سلامت پوشش آنها، روغنکاری مناسب و... در تولید اینگونه صداها موثرند. در هر حال از صدای زنجیر در هنگام تعویض دنده می توان به عنوان فاکتوری کارآمد در تشخیص تنظیم درست شانژمان استفاده کرد. هر دوچرخه در حالت نرمال صدایی در هنگام حرکت زنجیر بر روی خودرو تولید میکند که به آن صدای پایه (Base Level Noise) می گویند. اگر صدای ناشی از این حرکت، بیشتر از صدای پایه باشد نشان دهنده مشکلی در سیستم دنده است. دو پیچ با نام های پیچ حد بالا (High Limit Screw) و پیچ حد پایین (Low Limit Screw) بر روی بدنه شانژمان قرار دارند که به ترتیب با حروف H و L بر روی بدنه مشخص شده اند. اما وظیفه این پیچ ها چیست و منظور از حد بالا و پایین چه می باشد؟ همانطور که می دانید موقعیت خودروها در مرکز چرخ ثابت می باشد و این شانژمان است که باید خود را با موقعیت خودرو تطبیق دهد. بزرگترین و کوچکترین خودرو در واقع مشخص کننده حریم خودروها هستند. بنابراین شانژمان نیز نباید از این حریم خارج شود. خارج نشدن شانژمان از این حریم توسط دو پیچ حد بالا و پایین صورت می گیرد. منظور از حد بالا زمانیست که زنجیر روی کوچکترین خودرو قرار دارد و در واقع تنظیم پیچ حد بالا کمک می کند تا چرخ دنده راهنما دقیقا زیر کوچکترین خودرو قرار گرفته و از این محدوده خارج نشود. این مطلب در مورد پیچ حد پایین نیز صادق است با این تفاوت که پیچ حد پایین محدوده حرکت شانژمان را وقتی که زنجیر روی بزرگترین خودرو قرار دارد، تعیین می کند. توصیه می شود برای تنظیم پیچ های حد بالا و پایین، از سردنده استفاده نکنید، چون عملکرد سردنده بیشتر تحت الشعاع کشش کابل است و اگر مشکلات کشش کابل نیز در سیستم دنده وجود داشته باشد، تشخیص آن از مشکلات ناشی از عدم تنظیم درست پیچ ها کمی گیج کننده خواهد بود. می توانید به جای استفاده از سردنده، دوچرخه را بر روی پایه نگهدارنده قرار داده و با دست خود کابل را بکشید تا حرکت سردنده شبیه سازی شود. با این روش تشخیص مشکلات مربوط به تنظیمات کشش کابل و پیچ های تنظیم راحت تر است. قبل از شروع تنظیم پیچ ها، با روش ذکر شده چند بار تعویض دنده را انجام دهید.

لوازم و قطعات دوچرخه قسمت پنجم :

لوازم و قطعات دوچرخه
ترمز سیمی با لقمه( V-brake ) : ترمزی است که بر روی طوقه عمل می کند و به «وی برک» نام تجاری محصول شیمانو در دنیا شناخته می شود.
لقمه ترمز(Brake Pad ): از مواد خاصی ساخته شده تا هنگام چسبیدن به طوقه سبب توقف دوچرخه بشود و قابل تعویض و مصرفی می باشد . در سیستم ترمز دیسکی لنت ترمز  Brake Shoeنامیده می شوند .
ترمز دیسک( Disc Brake ): بسته می شوند نزدیک توپی چرخها و با فشردن ترمز لنتها به صفحه دایره وار یا همان دیسک می گیرد و باعث توقف می شود و انواع مکانیکی یا همان سیمی و نوع هیدرولیک یا روغنی دارد .
ترمز دیسک روغن (Hydraulic Disc Brake ): سیستم ترمز با فشار روغن درون لوله های باریک عمل می کند.
ترمز دیسک سیم یا مکانیکی ( Mechanical Disc Brake ): سیستم ترمز که توسط سیم عمل می کند .
صفحه دیسک( Rotor ): صفحه آهنی با آلیاژ خاص که لنتها بر روی این صفحه عمل می کنند .
گریپ (Grip ) : از جنس لاستیکی و فومی و ژله ای ساخته می شود و محل قرار دادن و گرفتن فرمان توسط دستها است و بر دو سر فرمان قرار می گیرد .
بازی کمک فنر(suspension travel): میزان بالا و پایین رفتن کمک فنر ها
تنه خشک( hard tail):تنه ها یا دوچرخه هایی که کمک فنر عقب ندارند.
مسیر مالرو: ( Single Trackیا Off Road)  مسیرهای باریک کوهپیمایی یا محل رفت و آمد حیوانات اهلی و بارکش که به صورت مسیری تمیز و کوبیده شده با حدودی مشخص است .
مسیر فنی(technical train): مسیری که به دلیل باریک بودن مسیر و قرار گرفتن در کنار پرتگاهها یا قرار داشتن دریک سرازیری تند یا داشتن موانعی نظیر سنگهای بزرگ یا ریشه درختان عبور از آنها نیاز به مهارت و تجربه داشته باشد .
جفت کشیدن (Bunny Hop ) : بلند کردن و بالا کشیدن دو چرخ به طور همزمان در جهت عبور از چالها یا موانع یا حرکات نمایشی
کلاه فک دار ( Full Face Helmet ) : کلاه ایمنی که تا قسمت فک را هم پوشش داده و شبیه کلاه ایمنی موتور سیکلت بوده و در رشته دانهیل کاربرد دار

لوازم و قطعات دوچرخه قسمت چهارم :

لوازم و قطعات دوچرخه
توپی عقب و استوانه( Freewheel ) : به مجموعه توپی عقب همراه با استوانه که خودروها روی آن قرار می گیرند
زنجیر(Chain ): واسطه انتقال نیرو از طبقها به خودروهاست .
زنجیر باز کن ( Chain Connecting Tools ): برای خارج کردن و جا انداختن پینهای نگهدارنده قطعات زنجیر بکار می رود .
توپی تنه ( bottom bracket ):استوانه ای شکل است و دارای ساچمه یا بلبرینگ است . در قسمت پایینی تنه قرار می گیرد که محور گردانده رکابها به آن بسته می شود .
دینام ( Dynamo ): مولد الکتریسیته از انرژی مکانیکی ،که در دوچرخه معمولا انرژی را از چرخ می گیرد و برق ایجاد شده به مصرف چراغهای دوچرخه می رسد . در مدلهای جدید توپیهای چرخ نقش دینام دارند.
زین (Saddle ): محل قرار گرفتن نشیمنگاه دوچرخه سوار .
لوله زین ( Seat post ): زین بر روی آن گرفته و سر دیگرش درون تنه وارد شده و توسط ضامن در تنه محکم می شود .
ساچمه خور:محل قرار گرفتن مجموعه ای از ساچمه ها کنار هم در یک محدوده مشخص کار روانکاری را انجام می دهند .
مزیت مکانیکی : حاصل تقسیم طول بازوی محرک بر طول بازوی مقاوم ،که در چرخ عقب دوچرخه ،شعاع چرخ بازوی مقاوم است و شعاع خودرو بازوی محرک . هر چه شعاع خودرو بزرگتر باشد طول بازوی محرک بیشتر می شود و مزیت مکانیکی بالاتر می رود ،درنتیجه رکاب زدن با نیروی کمتر میسر می شود .
کارایی مکانیکی(efficiency): میزان انرژی که شما برای حرکت دوچرخه صرف می کنید .
آچار آلن (Allen Key ) :آچار های به صورت استوانه شش ضلعی و به صورت L هستند که داخل سر پیچها قرار می گیرند و می توان پیچها را شل و سفت نمود . بیشتر پیچهای دوچرخه آلن خور هستند .
دوشاخ جلو (Fork ) : توپی چرخ جلو در پایین دوشاخ بسته شده و از بالا در پیشانی توسط کاسه دوشاخ به تنه متصل گشته و به صورت ساده و کمک فنر دار (Suspension Fork ) می باشد .
پاشاخ ( Double Crown Fork ) : همان دوشاخ فنری است البته بلندتر به جهت بازی بیشتر در رشته دانهیل کاربرد دارد .
تنظیم وزن در کمک فنر(Sag ) : که فرد نسبت به وزن باید یا کمک را باد کند یا درجه آنرا تنظیم کند .
تنظیم کمک فنر ( Damper ): مکانیزمی است که حالت ارتجای فنر را تنظیم می کند .

لوازم و قطعات دوچرخه قسمت سوم :

لوازم و قطعات دوچرخه
پره (Spoke ): عامل انتقال نیرو بین توپی و سر پره و محکم کننده پره به طوقه و توپی به چرخ.
سرپره (Nipple ): عامل انتقال نیرو بین پره و طوقه که پره را با‌ان سفت و شل می کنند .
تیوبلس (Tubeless Tires ) : تایر یا لاستیکی که از باد پر شده بدون داشت تیوپ
تای لیور :اهرمی است پلاستیکی که برای خارج کردن لاستیک از طوقه استفاده میشود .
سوزن باد : مانند شیر یکطرفه در مسیر باد تیوپ عمل می کند ، باد از یک طرف می تواند وارد شود و از طرف دیگر نمی تواند خارج شود .
والف : مجموعه کنترل ورود و خروج هوا در تیوپ
دو پهن کردن ( Pinch Flat ) : به پنچری که بر اثر ترکیدن تیوپ به وجود می آید و دو طرف مقابل یک دیگر پاره می شوند .
ضامن ( Quick Release ): دسته ای است برای محکم کردن توپی و چرخ به دو شاخه یا میله زین به تنه
توپی چرخ (Hub ): استوانه ای است که پره ها به آن متصلند و وزن دوچرخه را توسط ساچمه ها از میل توپ چرخ می گیرد و به پره ها منتقل می کند و محلی برای قرار گرفتن ساچمه ها یا بلبرینگ داخل آن درنظر گرفته شده است و در بیرون سوراخهایی برای پره ها دارد .
میل توپ چرخ (Axle ): توسط دو مهره یا ضامن به دو شاخه عقب یا جلو متصل می شود و وزن دوچرخه را از تنه می گیرد و توسط گیوها به ساچمه و توپی انتقال می دهد .
گیو ( Cone Hub ): نگهدارنده ساچمه ها در محل خود بین گیو و کاسه موجود در توپی چرخ است .
آچار گیو ( Hub Cone Wrenches ): وسیله ای است مانند آچار تخت که برای نگه داشتن گیو، زیر مهره نگهدارنده به کار می رود . این آچار نازک است و به راحتی می تواند گیو را زیر مهره بگیرد .
خودرو:  (Cassette Sprocket یا Cog یا (Freewheel  واسطه انتقال نیرو از زنجیر به توپی چرخ عقب است .
خودرو باز کن ( Sprocket Holding Tool ): دو نوع اچار خودرو باز کن وجوددارد: ‌یکی برای بازکردن لایه های خودرو از استوانه و دیگری برای بازکردن استوانه حامل خودرو ها از توپی

لوازم و قطعات دوچرخه قسمت دوم :

لوازم و قطعات دوچرخه
دنده عوض کن یا سردنده( Shifter ): جابجا کننده زنجیر روی سینی ها و خودروها
شانژمان (Derailleur Rear): دنده عوض کن خودرو ها و دارای دو قرقره (Pulley ) می باشد .
طبق عوض کن (Derailleur Front ): وظیفه طبق عوض کن ،تعویض طبق درگیر است .
طبق قامه ( Crankset ) : طبق ها یا سینی ها واسطه انتقال نیرو از قامه راست به زنجیر هستند .
قامه (Crankarm ): قامه چپ برای انتقال نیرو از پنجه رکاب چپ به میل توپ تنه به کار می رود و از قامه راست برای انتقال نیرو از میل توپ و قامه راست به طبق ها استفاده می شود.
قامه کش ( Cotterless Crank Extractor ): وسیله ای است برای جداکردن قامه از میل توپ تنه .
پدال(Pedals):به قامه ها بسته شده و محل قرار گیری پا برای رکاب زدن است و در انواع ساده (Platform Pedals)و قفل شو می باشد .
پنچه لوک یا فیکس (Cripples Crank ) : پنجه رکاب و پای دوچرخه سوار را با هم متصل ( فیکس ) می کند .
چرخها(wheel set ): به مجموعه طوقه و توپی و پره گفته می شود .
طوقه ( Rim ): قسمتی از هر چرخ است که از داخل پره ها به آن متصلند و از بیرون لاستیکها (Tire ) و تیوپ (Tube ) روی آن قرار گرفته اند و واسطه انتقال نیرو بین پره ها و لاستیک است .
کش داخل طوقه : یک کش بسته و یکنواخت به عرض یک تا دو سانتیمتر است که روی سرپره ها در داخل طوقه قرار می گیرد تا تیوپ از جراحت سرپره ها مصون بماند .

آشنایی با لوازم و قطعات دوچرخه قسمت اول :

لوازم و قطعات دوچرخه
تنه ( Frame) : در اصل شاسی چرخ است که کلیه لوازم به آن بسته شده و طراحی خاصی برای هر رشته داشته و انواع مختلف آلیاژ دارد . که از قسمتهای مختلفی تشکیل شده به شرح زیر :
پیشانی (Head Tube )  لوله بالایی تنه (Top Tube) لوله زیرین تنه (Down Tube ) لوله نگهدارنده زین در تنه (Seat Tube )  قسمت زیر زنجیر در تنه    ( Chain Stay )
پیشانی ( Head Tube ) : قسمتی از تنه که برای نگه داشتن دوشاخه چرخ جلو و کاسه دو شاخ تعبیه شده است.
تقویت ( Gusset ) : محل اتصال پیشانی با لوله زیرین دوچرخه به دلیل اینکه ضربات بیشتری به آن نقطه وارد می شود باید تقویت گردد.
کاسه دو شاخ (headSet ): دوشاخ یا همان کمک جلو را به تنه متصل می کند .
فرمان ( Handlebars):برای انتقال نیرو از چرخ جلو به دستها و از دستها به چرخ جلو بکار می رود.که در دو نوع فرمان قوس دار(Riser Bar ) و فرمان صاف (Flat Bar) هستند .
شاخ گاوی ( Bar End ) : به دو سر فرمان بسته شده و برای داشتن وضعیت متفاوت در دوچرخه سواری و در رشته های سربالای و مسافتهای طولانی کاربرد داشته است.
کرپی فرمان( Stem ): نگهدارنده میله فرمان و انتقال دهنده نیرو بین فرمان و دو شاخه که مانند دو ضلع یک زاویه است ، در دوچرخه های کورسی این زاویه حاده و در دوچرخه های کوهستان ،منفرجه است .
سیم ( Cable) : جهت انتقال نیرو در سیستم ترمز و تعویض دنده کاربرد دارد .
روکش سیم ( Brake Line ) : جهت محافظت از سیم در عدم برخورد با تنه یا دیگر جاهای لازم بر روی تنه استفاده می گردد.
کتی ترمز ( Brake Lever ): نیرو را از دستها به گیره ترمز انتقال می دهد و محلش بر روی فرمان می باشد.
سیستم دنده (Drivetrain ) :شامل سر دنده – شانژمان – طبق عوض کن – خودرو – طبق قامه – زنجیر می باشد .